måndag 13. januar 2014

Buffalo Hump, commancheindianeren

Vi held fram med undervisinga her i moskeen. Ingen vits å stogge no, vel? Ikkje minst sidan vi har litt ekstra tid på oss, sidan Facebook ikkje vil vi skal laste opp bilete til sida. Og då er jo halve moroa med fjasebokji vekke, er det ikkje? Det fekk meg til å tenkje på ein indianar eg høyrde om her forleden. Han gjekk under det engelske namnet Buffalo Hump, og på midten av 1800-talet var han ein big shot blant commanchane. Trass i at han såg litt ut som ein gutekvalp.
Foto: http://firstpeople.us
No veit eg jo at indianerar slit litt med skjeggveksten, og at dei difor kan framstå som litt pinglege og feminine, men det skal ein vel ikkje halde mot dei - likevel, sjå på dette. Og dette biletet skal vere teken når han var i ytterst høg alder. Han var fødd ein gong rundt 1790, og døydde i 1870, altså om lag åtti år gamal. Og dette biletet er ifølgje firstpeople.us tatt i 1872. Altså to år etter hans død. Han held seg med andre ord jæææævla godt... eller så er det nokon som har problem med tal her. Merk at eg ikkje seier noko om kven, eller eit einaste ord om primitive sivilisasjonar og slikt, det ville vore grusomt ufint. Alle kan gjere ein feil. Så greit, dette er bilete av Buffalo Hump to år etter hans død. Lettare mummifisert og infantil med andre ord. Men sikkert ganske kul, om vi skal tru historia.

Heilt malapropos er jo eg av den generasjonen som tykkjer at cowboy og indianerar er noko av det kjekkaste som finnes, kanskje fordi det er så framand frå feskar og reinsame (var eg slem att no?), og eg har jo alltid drøymd om å få møte ein vassekte indianer. Noko eg gjorde i vinter. På den mest naturlege staden ein treff ein indianar. I ein pianobar, i Skudeneshavn på Karmøy i Rogaland møtte eg for første gong i mitt liv ein vassekte apache-indianer. På pianoet.  Det var stort. Han dedikerte songer til oss, og småprat. Han såg det eksotiske i situsjonen, og insisterte sjølvsagt på å ta eit bilete av meg før vi gjekk. Sjølv om eg mistenkjer han har sett ein vestlandsmulla før... det kan vere skjegget han tykte var så flott.

Uansett, han var apache - som i seg sjølv er kult - og vi snakkar om comancheindianerar akkurat no. Det hadde seg slik at Commanchefolket ikkje var så begeistra for at kvite europearar slo seg til rette i landet deira, og protesterte med litt god gamaldags aktivisme. Og drap. Og sånn derre fridomskamp-slash-terrorisme-avhengig av kva side av saka du er på. Personleg er villig til å innrømme at dei nok hadde eit poeng angåande bleikfisane. Dei var ikkje heilt urimelege sjølvsagt, så i mars 1840 dukka dei opp for å forhandle med amerikanarane i Texas, under kvitt flagg kom leiande comancheindianerar i lag med kvinner og barn til forhandlingsbordet. Med seg hadde dei eit par mexicanske fangar ingen brydde seg om, og ei 16 år gamal kvit jente dei hadde nytta som leiketøy. Dei var villig til å overgje henne, og dei andre fangane dei dei ulike commanchebandene haldt - mot ein pris. Det var tydlegvis ikkje ein pris bleikfisane var villig til å betale, så dei gjekk laus på indianerane med rifler. Rifler har vist seg å vere veldig effektive mot menneske i lendeklede væpna med sløve kniver, så det var ein slakt - som inkluderte kvinner og born for å vere sikker.

Litt ufint kan ein seie. Og det er no Buffalo Hump kjem inn i biletet. Han leier det som er rekna for det største indianeråtaka på den kvite mann i indianerkrigane - "the Great Raid". Dei plyndra, brann og valdtok som hemn for forræderiet. Det kulminerte i "the Battle of Plum Creek" som det framleis er uvisst kven som vann. Både bleikfisane og commancheindianerane meiner dei stakk av med sigeren, men truleg var det nok jordsmonnet som tente mest på det heile. Falne krigarar er god gjødsel gitt.

Strida skulle halde fram i mange år, men til slutt etter fleire forsøk på å få til ei fredsavtale leia Buffalo Hump sine tilhengjarar til reservatet i 1856 og han slo seg sjølv ned som bonde for å vere eit førebilete for sitt folk. Han sørga over at dei hadde tapt sin leveveg, men haldt det altså gåande til sin død i 1870... og fotografens besøk i 1872. Det mest interessante med Buffalo Hump er likevel ikkje hans livshistorie. Slikt er for nerdar, og det er ikkje difor de les her. De sitt framleis og ventar på poenget gjer de ikkje? Vel, eg vart veldig nyfiken då eg høyrde om indianeren Buffalo Hump. For eit underleg namn, tenkte eg for meg sjølv, og bestemte meg for å finne ut meir om han. Og forutan livshistoria fann eg ut at hans engelske namn var eit velvalt pseudonym, då hans indainernamn var noko slikt som Po-cha-na-quar-hip. Sei det etter meg. Po-cha-na-quar-hip. Det har ein vidunderleg rytme og melodi. Og tyder noko slikt som ereksjonen som ikkje vil gå ned.

Og det er på slike tidspunkt eg får lyst til å skifte namn til noko meir fargerikt. Og det får meg til å tenkje på slike bilete som fjasebokji ikkje vil vi skal leggje ut der...

Og så av ein eller annan grunn får det meg til å lure på historia til ein annan indianar, ein saukindianar... nemleg den mindre kjende "Cannot do it". Og nei, eg køddar ikkje.
Foto: http://firstpeople.us

Ingen kommentarer:

Legg inn en kommentar